Mối liên hệ giữa trầm cảm và nguy cơ suy giảm nhận thức: 6 dấu hiệu không thể phớt lờ

Theo ước tính toàn cầu năm 2021, khoảng 57 triệu người đang sống chung với sa sút trí tuệ, bao gồm các thể bệnh như Alzheimer và sa sút trí tuệ mạch máu. Dù cơ chế bệnh sinh vẫn chưa được xác định rõ ràng, nhiều yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận như di truyền, lối sống, môi trường và các bệnh lý mạn tính. Trong đó, trầm cảm ở tuổi trung niên ngày càng được xem là một yếu tố nguy cơ quan trọng.

Nghiên cứu Whitehall II: Thiết kế và kết quả chính

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu đoàn hệ tiền cứu, theo dõi 23 năm tại Vương quốc Anh
• Cỡ mẫu: 5.811 người, tuổi trung bình 55,7, trong đó 71,7% là nam
• Trầm cảm mức ngưỡng ban đầu (GHQ ≥5): 21,5%
• Kết cục chính: Xác định chẩn đoán sa sút trí tuệ trong quá trình theo dõi
• Kết quả nghiên cứu:
  • 586 người (10,1%) phát triển sa sút trí tuệ
  • Tỷ lệ mắc tăng mạnh theo tuổi, đạt 66,7/1000 người-năm ở nhóm ≥90 tuổi

Mối liên hệ giữa trầm cảm tuổi trung niên và sa sút trí tuệ không xuất phát từ chẩn đoán trầm cảm nói chung, mà chủ yếu được thúc đẩy bởi một nhóm nhỏ triệu chứng cụ thể

6 triệu chứng trầm cảm liên quan nguy cơ sa sút trí tuệ dài hạn

Trong số 30 triệu chứng được đánh giá, 6 triệu chứng sau cho thấy mối liên hệ rõ rệt với nguy cơ sa sút trí tuệ:

• Mất tự tin vào bản thân
• Không thể đối mặt với vấn đề
• Không cảm thấy sự ấm áp hoặc gắn kết với người khác
• Lo âu, căng thẳng kéo dài
• Không hài lòng với hiệu quả công việc
• Khó tập trung

Trong phân tích mạng chuẩn hóa, “mất tự tin vào bản thân” nổi lên như nút trung tâm, đóng vai trò cốt lõi trong mối liên hệ giữa trầm cảm và nguy cơ sa sút trí tuệ lâu dài.

Mất tự tin vào bản thân – dấu hiệu cảnh báo sớm đáng chú ý

Đáng lưu ý, mất tự tin vào bản thân được ghi nhận là triệu chứng làm tăng hơn 50% nguy cơ sa sút trí tuệ, mạnh hơn rõ rệt so với các triệu chứng khác. Theo nhóm nghiên cứu, đây có thể là dấu hiệu sớm của tổn thương sức khỏe não bộ, xuất hiện nhiều năm trước khi sa sút trí tuệ được chẩn đoán.

Ngược lại, các triệu chứng thường gặp như khí sắc trầm buồn hoặc rối loạn giấc ngủ không liên quan đến việc gia tăng nguy cơ sa sút trí tuệ. Nguy cơ tập trung chủ yếu ở các biểu hiện liên quan đến tự tin, khả năng thích ứng, kết nối xã hội và lo âu kéo dài.

Thông điệp lâm sàng

Những phát hiện này nhấn mạnh mối liên hệ chặt chẽ giữa sức khỏe tâm thần và sức khỏe não bộ, đồng thời gợi ý rằng đánh giá trầm cảm ở tuổi trung niên nên đi sâu vào từng triệu chứng cụ thể, thay vì chỉ dừng lại ở chẩn đoán có hay không trầm cảm. Cách tiếp cận này mở ra cơ hội can thiệp sớm và cá thể hóa, nhằm bảo vệ sức khỏe nhận thức về lâu dài.

Nguồn

1. MedicalNewsToday - truy cập tháng 12/2025
2. Specific midlife depressive symptoms and long-term dementia risk: a 23-year UK prospective cohort study. Frank, Philipp et al. The Lancet Psychiatry, Volume 0, Issue 0