Những tiến bộ trong dự phòng HIV đang mở ra nhiều lựa chọn linh hoạt hơn, từ PrEP uống hằng ngày đến lenacapavir tiêm 6 tháng/lần. Bên cạnh đó, Doxy-PEP mở rộng chiến lược dự phòng một số bệnh lây truyền qua đường tình dục sau phơi nhiễm. Cùng tìm hiểu những bước tiến mới và tiềm năng ứng dụng trong thực hành dự phòng HIV hiện nay.
Những bước tiến mới trong dự phòng HIV
Lenacapavir: PrEP tiêm 6 tháng/lần, mở rộng lựa chọn dự phòng HIV tác dụng kéo dài.
PrEP linh hoạt: Giảm gánh nặng sử dụng thuốc hằng ngày.
Doxy-PEP: Dự phòng một số STI sau phơi nhiễm ở nhóm phù hợp.
Dự phòng phối hợp: Cá thể hóa chiến lược theo nguy cơ và nhu cầu.
Dự phòng HIV: Những khoảng trống chưa được giải quyết
Từ năm 2010 đến 2025, số ca nhiễm HIV mới tại châu Á - Thái Bình Dương chỉ giảm 21%, thấp hơn mức giảm 42% trên toàn cầu. Đáng chú ý, dịch HIV vẫn gia tăng tại 11 quốc gia trong khu vực.
Năm 2024, khoảng 195.000 người sử dụng PrEP uống, chỉ đạt 2,4% mục tiêu 8,2 triệu người vào năm 2025. Những khoảng trống này cho thấy nhu cầu cấp thiết phải đa dạng hóa các lựa chọn dự phòng và cải thiện khả năng tiếp cận.
Lenacapavir: Bước tiến của PrEP tác dụng kéo dài
Lenacapavir (LEN) dạng tiêm tác dụng kéo dài được WHO khuyến cáo như một lựa chọn bổ sung cho dự phòng HIV, trong khuôn khổ các biện pháp dự phòng phối hợp.
Tiêm định kỳ 2 lần mỗi năm.
Giảm gánh nặng sử dụng thuốc hằng ngày.
Mở rộng lựa chọn cho người có nguy cơ nhiễm HIV.
WHO cũng khuyến cáo sử dụng xét nghiệm HIV nhanh khi bắt đầu, tiếp tục hoặc ngừng PrEP dạng tiêm tác dụng kéo dài, góp phần đơn giản hóa quá trình triển khai dịch vụ.
Đến tháng 6/2026, hơn 50.000 người tại 9 quốc gia châu Phi đã được dự phòng HIV bằng lenacapavir tiêm 2 lần/năm.
Doxy-PEP: Dự phòng STI sau phơi nhiễm
Bên cạnh HIV, các nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục (STI) vẫn là thách thức y tế toàn cầu, với khoảng 1 triệu ca nhiễm mới mỗi ngày.
Doxy-PEP là chiến lược sử dụng doxycycline sau quan hệ tình dục nhằm giảm nguy cơ mắc một số STI.
Liều duy nhất 200 mg trong vòng 72 giờ sau quan hệ, lý tưởng trong 24 giờ.
Giảm nguy cơ giang mai khoảng 80%.
Giảm nguy cơ chlamydia khoảng 85%.
Giảm nguy cơ lậu khoảng 48%.
WHO đề xuất cân nhắc Doxy-PEP cho MSM và phụ nữ chuyển giới có nguy cơ STI cao, ưu tiên người có tiền sử STI gần đây hoặc tái diễn. Không khuyến cáo sử dụng đại trà.
Việc triển khai cần đi kèm theo dõi kháng kháng sinh, đặc biệt đối với Neisseria gonorrhoeae và hệ vi khuẩn chí thường trú.
Hướng tới dự phòng HIV và STI toàn diện
Đa dạng hóa các lựa chọn y sinh mở ra cơ hội cải thiện khả năng tiếp cận và duy trì dự phòng. Chiến lược dự phòng cần được cá thể hóa và kết hợp phù hợp với:
PrEP theo nguy cơ và nhu cầu cá nhân.
Bao cao su và các biện pháp dự phòng khác.
Xét nghiệm HIV và STI định kỳ.
Tư vấn, hỗ trợ duy trì dự phòng.
Theo dõi an toàn và kháng kháng sinh khi triển khai Doxy-PEP.
Mục tiêu là mở rộng khả năng tiếp cận dự phòng, giảm rào cản tuân thủ và tiến tới chấm dứt dịch AIDS như một vấn đề sức khỏe cộng đồng vào năm 2030.
