Khởi phát béo phì từ sớm: Dấu hiệu cảnh báo nguy cơ sức khỏe dài hạn
Tổng quan về béo phì
Béo phì hiện ảnh hưởng đến khoảng 1/8 dân số toàn cầu và là một yếu tố nguy cơ quan trọng dẫn đến sự gia tăng nguy cơ tử vong sớm. Tuy nhiên, đánh giá nguy cơ chỉ dựa trên BMI tại một thời điểm có thể chưa phản ánh đầy đủ tác động của cân nặng lên sức khỏe. Một nghiên cứu mới từ Đại học Lund, Thụy Điển, đã tiếp cận vấn đề này theo cách toàn diện hơn khi theo dõi sự thay đổi cân nặng trong suốt tuổi trưởng thành và phân tích mối liên hệ với nguy cơ tử vong.
Nghiên cứu được thực hiện trên hơn 600.000 người trưởng thành, theo dõi dữ liệu cân nặng từ 17 - 60 tuổi. Các nhà nghiên cứu tập trung vào ba nội dung chính: quỹ đạo tăng cân trong suốt tuổi trưởng thành, thời điểm khởi phát béo phì, và mối liên quan giữa tăng cân ở từng giai đoạn cuộc đời với nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân cũng như một số nguyên nhân tử vong cụ thể.
Tăng cân càng sớm, nguy cơ càng lớn
Kết quả cho thấy cả nam và nữ trung bình tăng khoảng 0,4 kg mỗi năm trong suốt tuổi trưởng thành. Tuy nhiên, những người tăng cân nhanh hơn có nguy cơ tử vong cao hơn, đặc biệt do các bệnh liên quan đến béo phì.
Đáng chú ý, những người xuất hiện béo phì trong giai đoạn 17–29 tuổi có nguy cơ tử vong sớm cao hơn khoảng 70% so với những người không bị béo phì trước tuổi 60. Trong nghiên cứu này, béo phì được xác định khi BMI lần đầu đạt từ 30 kg/m² trở lên. Phát hiện này gợi ý rằng không chỉ mức độ thừa cân, mà cả thời gian phơi nhiễm kéo dài với tình trạng béo phì cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ sức khỏe về sau.
Điểm đáng chú ý ở nguy cơ ung thư ở phụ nữ
Một phát hiện đáng chú ý khác là ở phụ nữ, thời điểm tăng cân dường như không làm thay đổi đáng kể nguy cơ tử vong do ung thư. Nói cách khác, nguy cơ này khá tương đồng dù tăng cân xảy ra sớm hay muộn trong tuổi trưởng thành.
Các tác giả cho rằng điều này cho thấy nguy cơ ung thư ở phụ nữ có thể không chỉ liên quan đến thời gian sống chung với béo phì, mà còn chịu ảnh hưởng của các cơ chế sinh học khác. Một giả thuyết được đặt ra là những thay đổi nội tiết quanh thời kỳ mãn kinh có thể đóng vai trò quan trọng, và cân nặng đôi khi chỉ là dấu hiệu phản ánh những biến đổi đang diễn ra trong cơ thể.
Điểm mạnh của nghiên cứu
Một thế mạnh lớn của nghiên cứu là sử dụng các phép đo cân nặng lặp lại qua nhiều năm, thay vì chỉ dựa vào cân nặng tự nhớ lại của người tham gia. Phần lớn số đo được ghi nhận khách quan bởi nhân viên y tế, giúp dữ liệu đáng tin cậy hơn và cho phép đánh giá chính xác hơn quỹ đạo tăng cân trong đời sống thực. Đây cũng là yếu tố giúp nghiên cứu làm rõ hơn mối liên hệ giữa thời điểm tăng cân, khởi phát béo phì và nguy cơ tử vong lâu dài.
Kết luận
Phòng ngừa tăng cân nên bắt đầu từ sớm, ngay ở giai đoạn đầu tuổi trưởng thành. Việc béo phì xuất hiện càng sớm có thể đồng nghĩa với gánh nặng sức khỏe tích lũy lớn hơn theo thời gian. Trong bối cảnh môi trường sống hiện nay ngày càng thuận lợi cho tăng cân, các chiến lược dự phòng từ sớm có thể mang ý nghĩa quan trọng không chỉ với từng cá nhân mà còn ở cấp độ y tế công cộng.
Nguồn
- https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2026.103870
Bài viết liên quan
