Cuộc Chiến Với "Bệnh Hiện Đại" Ở Trẻ Em: Thừa cân, Béo phì & Đái tháo đường

HƠN 7,5 TRIỆU TRẺ EM VIỆT NAM ĐỨNG TRƯỚC NGUY CƠ BÉO PHÌ VÀ BỆNH MẠN TÍNH SỚM VÀO NĂM 2035

Xu hướng thay đổi lối sống, chế độ ăn nhiều đường và sự bùng nổ của thực phẩm chế biến sẵn đang đẩy một thế hệ trẻ em đối mặt với làn sóng rối loạn chuyển hóa chưa từng có.

Một hồi chuông báo động đỏ vừa được gióng lên đối với sức khỏe cộng đồng: Xu hướng lười vận động kết hợp cùng chế độ dinh dưỡng dư thừa calo nhưng thiếu hụt vi chất đang khiến trẻ em toàn cầu, đặc biệt là tại các đô thị Việt Nam, phải đối mặt với nguy cơ mắc các bệnh mạn tính không lây từ rất sớm.

"Ngòi nổ" béo phì đô thị tại Việt Nam

Theo số liệu cảnh báo từ ThS.BS Trương Lê Vân Ngọc (Cục Quản lý Khám, chữa bệnh), Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tỷ lệ gia tăng béo phì nhanh nhất thế giới. Tình trạng này đặc biệt báo động tại các khu vực thành thị với tỷ lệ chạm mức 22,1%. Dự báo đến năm 2035, toàn quốc sẽ có trên 7,5 triệu trẻ em và khoảng 25 triệu người trưởng thành phải chung sống với căn bệnh thừa cân, béo phì.

Đáng ngại hơn, định kiến "mũm mĩm là khỏe" của nhiều bậc phụ huynh vô tình trở thành rào cản khiến bệnh nhi không được can thiệp kịp thời. Béo phì không đơn thuần là câu chuyện ngoại hình, mà là một bệnh lý mạn tính liên quan đến hơn 200 biến chứng nguy hiểm. PGS.TS.BS Nguyễn Thị Bích Đào (Chủ tịch Hội Nội tiết đái tháo đường TP.HCM) chỉ rõ những con số gây giật mình về tỷ lệ biến chứng đi kèm: 52% thoái hóa khớp gối, 51% tăng huyết áp, 40% ngưng thở khi ngủ và 21% dẫn thẳng đến đái tháo đường tuýp 2. Nhiều căn bệnh vốn dĩ chỉ xuất hiện ở người lớn như gan nhiễm mỡ, kháng insulin, hay thậm chí là đột quỵ, nay đã ghi nhận ở những bệnh nhi còn trong độ tuổi đi học.

Thách thức toàn cầu và khoảng trống điều trị

Nhìn ra thế giới, Bản đồ Béo phì Thế giới năm 2026 và báo cáo từ Liên đoàn Béo phì Thế giới chỉ ra bức tranh không mấy sáng sủa. Sau khi chạm mốc 180 triệu trẻ béo phì vào năm 2025, thế giới đang lao dốc tới con số 227 triệu trẻ mắc bệnh vào năm 2040 nếu không có biện pháp can thiệp quyết liệt. Các quốc gia lớn như Trung Quốc (62 triệu trẻ) và Ấn Độ (41 triệu trẻ) đang dẫn đầu về số ca có chỉ số BMI cao.

Tại Việt Nam, PGS.TS Hồ Thị Kim Thanh (Trường Đại học Y Hà Nội) nhận định đang có một "khoảng trống nhận thức" cực lớn trong điều trị. Trong 100 người béo phì, chỉ có 40 người được chẩn đoán, và chưa đầy 20% trong số đó tiếp cận phương pháp giảm cân khoa học. Việc người dân tự điều trị theo truyền miệng hoặc dùng thuốc giảm cân không rõ nguồn gốc đang gây ra những hệ lụy suy tim, suy thận cấp tính.

Chuyển dịch chiến lược: Hành động từ gốc

Trước làn sóng "bệnh hiện đại" này, ngành y tế Việt Nam đang có những bước đi pháp lý mạnh mẽ. Tiếp sau việc ban hành Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị béo phì, năm 2025 Quốc hội đã chính thức ban hành Luật Phòng bệnh, đưa nội dung kiểm soát béo phì thành một trọng tâm chiến lược nhằm quản lý sức khỏe liên tục suốt vòng đời.

Các chuyên gia quốc tế như Tiến sĩ Kremlin Wickramasinghe (WHO) nhấn mạnh, béo phì là thách thức của môi trường sống, không phải vấn đề cá nhân. Thay vì cấm đoán, nền tảng cốt lõi vẫn là thay đổi lối sống dưới sự tư vấn của nhân viên y tế: kiểm soát giấc ngủ, tăng vận động trường học, cắt giảm đường tinh luyện và bổ sung chất xơ hòa tan. Đồng thời, các chính sách vĩ mô như áp thuế đồ uống có đường và siết chặt quảng cáo thực phẩm bẩn hướng đến trẻ em cần được triển khai quyết liệt để bảo vệ thế hệ tương lai.

Nguồn

Baotuoitre

Baocantho